۲۷ اردیبهشت‌ماه “روز روابط عمومی” است؛ روزی که از سال ۱۳۸۴ در تقویم رسمی و در کنار “روز ارتباطات” قرار گرفت و این نکته را بیش از بیش گوشزد کرد که در جمهوری اسلامی ایران، روابط عمومی حرفه مهمی است، حرفه‌ای که می‌تواند نتایج مثبتی را برای یک سازمان، شرکت، جامعه و حتی یک فرد در پی داشته است.
به گزارش ثبات‌نیوز، “روز روابط عمومی”، روزی است که باید دید هنر هشتم در چه وضعیتی قرار دارد و چه آینده‌ای می‌توان برای آن ترسیم کرد. در این گزارش، نقطه نظرات تعدادی از اعضای هیئت رئیسه “خانه روابط عمومی ایران” را در این باره مرور می‌کنیم.
– حسین پرسان فومنی؛ عضو هیئت موسس خانه روابط‌عمومی ایران و از پیشکسوتان روابط عمومی کشور:
تحلیل وضعیت روابط عمومی در شرایط کنونی و همچنین چشم‌انداز روابط عمومی در سال جدید و افق‌های پیش رو، مستلزم (ترسیم ماهیت روابط عمومی) و (تبیین کارکردهای مدیران و کارکنان روابط عمومی) و (بازخوانی ارتباط با مخاطبین و ذینفعان روابط عمومی) است، (چیستی؟ چرایی؟ چگونگی؟) سه مؤلفه صدرالذکر
با اذعان به تلاش مجدّانه و فعالیت شبانه‌روزی مدیران، کارکنان و دست‌اندرکاران شریف جامعه روابط عمومی کشور، بر اساس مطالعات انجام شده، برایند نهایی و نتایج حاصله از این خدمات شایسته (به جز معدودی کم‌شمار) با انتظارات علمی و توقعات عملی و آنچه که بایسته است، فاصله معناداری را دارد.
اگر به (ماهیت، کارکرد، ذینفعان) روابط عمومی با نگاه برگرفته و ملهم از تجارب و اندوخته‌های شغلی و مطالعات فردی خود، نگاه کرده و بیندیشم به طور خلاصه بر این باور اعتقاد می‌باشم که: روابط عمومی در جایگاه یک پدیده اجتماعی باید نگهدارنده، پشتیبان و بازیاب حس اتحاد اجتماعی و اعتماد عمومی و مسلّط و ملتزم به فنون و ساز و کارهایی اصولی برای حل و رفع مناقشات تعاملی در جامعه هدف باشد و فلسفه وجودی و ذاتی روابط عمومی را باید (مدیریت ارتباط با ذینفعان و مخاطبین در راستای اهداف سازمان متبوعه با بهره‌گیری از ابزار و روش‌های هدفمند) بدانیم.
اگر قرار است مدیران و دست‌اندرکاران تلاشگر و نجیب روابط عمومی کشور، در نهایت صحت و اصالت، مأموریت اصلی خود را ایفاء کنند، ضروری است نسبت به توانمندسازی هرچه بیشتر خود و آحاد روابط عمومی از طریق آگاهی از سیاست‌ها، اهداف، وظایف حکمرانی نظام، دولت و دستگاه متبوعه، دستیابی به تخصص در تجزیه و تحلیل داده‌ها و یافته‌ها، قدرت شناسایی و مدیریت جریان‌های خبری و تغییر ساختار از واکنش‌گرا به کنش‌گرا مبادرت کنند.
بی‌تردید کامیابی و موفقیت روابط عمومی در گرو شناسایی مخاطبان و ذینفعان و گروه‌بندی آنان است، شناسایی دغدغه‌ها و مطالبات ذینفعان، تلاش به منظور ایجاد اعتماد و امید و پاسخگویی به جامعه مخاطبان، تلاش وافر برای حفظ ارتباط مستمر با ذینفعان، تبدیل جریان اطلاعات یکسویه به جریان دوسویه اطلاعات، مدیریت و بازاریابی و جامعه‌شناسی افکار مخاطبان را باید به درستی و به خوبی شناخت و درک کرد و به نحو مطلوب مورد ارزیابی قرار داد.
ادّله و براهین متعدد و غیر قابل انکار مؤید آن است که مدیران و دست‌اندرکاران روابط عمومی نمی‌توانند نسبت به ابزار انتقال پیام در وظایف محوله خود، نا آشنا، بی‌اعتنا و ناکارآمد باشند. لزوم طراحی استراتژی اطلاع‌رسانی و تقسیم کار دستگاهی و رسانه‌ای، رعایت جذابیت و ابعاد زیبایی‌شناختی در پوشش متنی و تصویری اخبار و رویدادها، وجود دانش و هنر لازم در تولیدات خبری و اطلاع‌رسانی، بکارگیری فناوری اطلاعات، شناسایی مواضع سیاسی اقتصادی و … مدیران رسانه و شناخت توان و امکانات هر رسانه از الزامات و ملاحظات ضروری در مجموعه روابط عمومی و مدیران و دست‌اندرکاران ذی‌مدخل در آن هستند.
معطوف به مطالب مذکور و به منظور جمع‌بندی باید گفت، چالش اصلی و اساسی جامعه روابط عمومی کشور در حال حاضر، عدم وفاق در ترسیم ماهیت روابط عمومی / تزاحم و تعارض در تبیین کارکردهای مدیران و کارکنان روابط عمومی / پراکندگی و اختلاف در شناسایی مخاطبین و ذینفعان روابط عمومی / است. و آثار و نتایج مترتبه از این (عدم وفاق – تزاحم و تعارض – پراکندگی و اختلاف) در مؤلفه‌های اساسی روابط عمومی، موجبات عدم پویایی، فقدان تحرک، نبود نشاط و سرزندگی، کمبود شتاب کافی در فعالیت های روابط عمومی را فراهم ساخته است، اصلی‌ترین و مهّم‌ترین نگرانی و دغدغه در (گذشته، حال، آینده) روابط عمومی کشور از این منظر قابل ارزیابی و سنجش می‌باشند. اگرچه ما هنوز فاقد اطلاعات لازم مربوط به تحولات سال‌های آینده روابط عمومی در سطح ملی، دستگاهی، و بخشی می‌باشیم تا بتوان به پرسش (افق آینده روابط عمومی؟) پاسخ دهیم، ولی هرگاه دروازه روابط عمومی بر سبک و سیاق قبل و بر پاشنه گذشته بچرخد و شاهد چرخش در رویکرد و کارکرد روابط عمومی نباشیم، در همان نقطه و مسیر و همین مقصد طی طریق خواهیم کرد!!؟؟
– دکتر احمد یحیایی ایله‌‌ای، عضو هیئت مدیره خانه روابط‌عمومی و مدرس روابط عمومی:
روابط عمومی ایران طی دو دهه اخیر هم از نظر اجرایی و هم از نظر توسعه علمی رشدی ۱۰۰ درصدی داشته است. بسیاری از سازمان‌ها و شرکت‌های دولتی که در آنها واحد روابط عمومی فعال نبوده است در حال حاضر دارای روابط عمومی است. روابط عمومی در بخش خصوصی هم فعال شده است و در حوزه علمی ارتباطات و روابط عمومی دانشگاههای متنوع کشور (دولتی و آزاد) در سطوح کاردانی، کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکترا دانشجو می‌پذیرند.
اما روابط عمومی عملا گام‌هایی بنیادین و اساسی برنداشته است. استادان کمترین تولید تالیف و تحقیق را دارند، دانشجویان پس از فارغ‌التحصیلی با بازار کار آشنا نیستند و مهارت‌های لازم را کسب نکرده‌اند، مدیران روابط عمومی بدون توجه به تخصص و حتی تجربه کافی و مرتبط انتخاب می‌شوند و کارکنان از حداقل آموزشهایی علمی و کاربردی محروم هستند.
به‌طور کلی جایگاه و نقش روابط عمومی در سازمان‌ها نسبت به دهه‌های پیشین کمرنگ‌تر و کم‌اثرتر شده است و روابط عمومی هنوز در جایگاه استراتزیک قرار نگرفته است.
درباره چشم‌انداز روابط عمومی در ایران در سال جدید و نیز در افق دورتر باید گفت، متاسفانه هر چه جلوتر آمده‌ایم بخصوص نقش روابط عمومی در سازمان‌های دولتی بیشتر تبلیغاتی و رسانه‌ای شده است و فلسفه مردمداری در روابط عمومی بی‌رنگ شده است و روابط عمومی‌ها از مردم فاصله گرفته‌اند. زیرا مجموعه دولت و مسئولان سازمان‌های دولتی، برداشت درستی از روابط عمومی ندارند و روابط عمومی را از مسیر اصلی‌اش که مردمداری و اصلاح روندها و فرایندهای ارتباطی سازمان است دور کرده‌اند.
به نظر بنده چراغی که در حال روشن شدن است فعال شدن روابط عمومی در بخش خصوصی است که می‌تواند امیدبخش باشد. البته به شرطی که دوباره در دام تبلیغات نیفتد و در مسیر وظیفه اصلی خودش که مدیریت ارتباطات انسانی است قرار گیرد. متاسفانه مجموعه موسسات و نهادهای فعال روابط عمومی ایران با فراموش کردن ماموریت روابط عمومی، سهم خود را در پیشبرد فلسفه و جایگاه روابط عمومی از دست داده‌اند.
فکر می‌کنم قبل از هر چیزی بایستی دولت و مجموعه نهادهای قدرت، فهم خود را از روابط عمومی درست و دقیق کند؛ در غیر این‌صورت چشم‌اندازی مثبت برای روابط عمومی به عنوان یک نهاد راهبردی و توسعه بخش وجود ندارد.
– دکتر هوشمند سفیدی رئیس خانه روابط عمومی ایران و فعال حوزه روابط عمومی:
وضعیت روابط عمومی را در ایران می‌توان رو‌به‌جلو توصیف کرد. طی ۹ دهه فعالیت‌های روابط عمومی در ایران، این حرفه در کل در مسیر رشد و ترقی بوده گرچه همواره با فراز و فرود مواجه شده و لذا، وضعیت پیشرفت آن در قیاس با قدمتش، رضایت‌بخش نیست.
روابط عمومی در ایران به لحاظ اینکه کشور ما با معضل انحصار شدید دولت مواجه است، به تبع این وضعیت، همواره تابع دولت و نوع نگاه آن به روابط عمومی بوده و با عنایت به اینکه همواره در چنبره پدیده دولت فربه و لویاتان گرفتار بوده، دچار نوسان است.
در حال حاضر، حرکت روابط عمومی از لحاظ کمی و کیفی روبه‌رشد است ولی مدل حاکم بر آن به‌ویژه در بخش دولتی، مدل دوسویه ناهمسنگ بوده، وزن دولت محوری آن بر بُعد جامعه‌محوری غالب است و از طرف دیگر، این حرفه، هنوز با مسائل متعدد آموزشی، ساختاری، محتوایی، قوانین و… مواجه است.
در بخش خصوصی هم هنوز توجه کافی و وافی به آن دیده نمی‌شود. در نهایت می‌توان امیدوار بود با اصلاحات لازم در ابعاد مختلف، شاهد جهش رشد روابط عمومی در کشور باشیم و اما در خصوص چشم‌انداز روابط عمومی در ایران در سال جدید و نیز افق دوردست، می‌توان گفت فعلاً وضعیت به همان شکلی مطرح شد، قابل ارزیابی است اما در آینده دور، افق روشنی برای آن قابل ترسیم است؛ زیرا فاکتورهایی که روابط عمومی را می‌تواند به سمت جهش سوق دهد؛ در ایران امروز در حال تقویت است. مثل رشد و قدرت‌گیری جامعه مدنی، احساس لزوم تقویت کرامت انسانی، رفع انحصار از دولت و شکل‌گیری دولت کوچک، ورود ایران به وضعیت توسعه‌یافتگی بیشتر، احساس نیاز به رقابت در تجارت جهانی، لزوم ارائه تصویر بهتر از ایران، اصلاح رابطه دولت – ملت و توجه به امر پاسخگویی و مشارکت دهی گروه‌های اجتماعی، رشد آگاهی در کشور و… همه این عوامل به شکل‌گیری وضعیت جدیدی در کشور دامن می‌زنند که مدل روابط عمومی متناسب خود را می‌طلبد مثل الگوی دوسویه همسنگ و نیز وضعیتی را می‌طلبد که یک روابط عمومی رشد‌یافته و سرآمد می‌تواند پاسخگوی آن باشد؛ لذا من آینده روابط عمومی ایران، را درخشان ارزیابی می‌کنم.
– دکتر ناصر رزاق منش، دبیر خانه روابط عمومی ایران:
با تبریک فرا رسیدن هفته روابط عمومی و ارتباطات به تمامی اعضاءی فعال و فرهیخته این هنر هشتم، به نظر می‌آید وضعیت فعلی روابط عمومی در کشور شرایط مورد انتظار و رسالتی که بر عهده دارد، را ندارد و برابر آنچه که برای این حرفه مهم و کلیدی تبیین و تکالیف شده است فاصله معنا‌دار با ابعاد و اَشکال مختلف با پراکندگی عمیق در سازمان‌ها، نهادها و دیگر صنوف و بخش‌ها دیده می‌شود به‌طوری که باید اذعان داشت این امر از یک‌سو حکایت از حاکمیت سلایق کارگزاران و متصدیان بر امور داشته و از سوی دیگر ناشی از عدم ساختار یکپارچه، منسجم و ضعف در نهاد راهبر می‌تواند باشد. با نگاهی اجمالی آنچه که غالباً مشاهده می‌گردد کارکرد یک سویه از جانب مجموعه روابط عمومی‌ها در راستای نفع سازمانی و حفظ منافع صنفی به‌ویژه در بخش‌های حاکمیتی می‌باشد، این در حالی است که ماموریت ذاتی این رکن اجرایی – اجتماعی ایجاب می‌نماید تا در جلب رضایت، برآورده ساختن خواسته‌ها و اقناع جامعه مخاطبین به شکلی دو جانبه عمل نمایند تا از بروز برخی رخدادها و نارضایتی‌ها پیشگیری نموده و با هوشمندی در اتخاذ تصمیمات دقیق و صحیح سازمانی نقش‌آفرینی نماید .
آنچه که امروز جامعه در موضوع روابط عمومی با آن روبرو می‌باشد متاسفانه عدم باور و اعتقاد نظامند مدیران بالا‌دست بر نقش، توان و ظرفیت این حرفه (روابط عمومی‌ها) در پیشبرد برنامه‌ها و اهداف سازمانی می‌باشد، تعیین جایگاه‌های متفاوت و نگاهی غیر تخصصی، حرفه‌ای و علمی و بعضاً اعطای مسئولیت اصلی این رکن مهم با رویکردی شخصی و حتی سیاسی آسیب بزرگی است که همچنان بر پیکره این ساختار وارد می‌نماید، به همین دلیل چنانچه ارزیابی بخش‌های روابط عمومی در یک سازمان و یا قیاس بین‌سازمانی مورد نظر باشد به جهت تفاوت فاحش در ساختارها، اعتبارات، اختیارات، امکانات و … مهمتر از آنها پهنای نگرش مدیران ارشد، مورد نظر باشد قطعاً پاسخ دقیق و صحیحی بدست نخواهد آمد.
باید اذعان داشت عصر حاضر را در حالی سپری می‌نماییم که با تحولات عمده و تغییرات چشمگیری در علوم و فنون، صنعت و … به‌ویژه ارتباطات که منجر به دگرگونی تمامی شقوق زندگی انسانها گردیده مواجه بوده و با ظهور “هوش مصنوعی ” می‌رود تا در فرآیندها و ادامه حیات بشر و متناظر با آن در زندگی هموطنان دگرگونی‌های عمیق و اساسی ایجاد نماید، از این رو ضرورت دارد تا توجه لازم و جدی فراخور شرایط روز جامعه به موضوع ارتباط انسانی – اجتماعی از سوی نهادهای راهبر و تصمیم‌گیر به عمل آید و همانگونه که اشاره داشتم این متصدیان و دست‌اندرکاران روابط عمومی‌ها به‌عنوان یک رکن اصلی و کلیدی هستند که در چگونگی و وسعت بینش افکار عمومی می‌توانند نقش‌آفرین باشند، لذا برای حرکت به سمت و سوی آینده جامعه‌ای روشن و دستیابی به توسعه پایدار با تلاش برای اعتلاء و پویایی این حرفه (روابط عمومی) چراغ روشنی در پیش روی فعالان، متخصصان، نهادهای مدنی فعال در این بخش گام‌های مؤثری می‌توان برداشت.
انسجام و یکپارچه‌سازی جایگاه و ساختار سازمانی این گروه از نقش‌آفرینان اقدامی ریشه‌ای و اساسی خواهد بود، بهره‌مندی از تجربیات جوامع توسعه‌یافته و موفق که رَد پای روابط عمومی‌ها در تمامی امور آنها قابل مشاهده است می‌تواند احیاگر این صنعت پیش رو باشد، در این میان تاکید می‌کنم تا زمانی که تفکر و نگاه تصدی‌گری کاهش نیافته و از ظرفیت سازمان‌های خصوصی و همچنین نهادهای مردمی (NG) در اداره امور استفاده نگردد، در وضعیت و آینده این حرفه اتفاق قابل توجهی رخ نخواهد داد و شاید بعنوان یک راهکار مؤثر در افق نه دورتر تشکیل”سازمان نظام روابط عمومی کشور” جهت ادامه فعالیت و کارگزاری توسط خود ذینفعان و متخصصان را مورد تاکید دارم و این موضوع از چند سال گذشته مطرح ولی با مقاومت‌هایی از سوی برخی دستگاه‌ها مواجه گردیده است.
امروزه که جامعه نیازمند گسترش امیدآفرینی، صیانت از آراء و نظرات، توسعه اعتماد و اعتبار ملی، اشاعه و ارتقای روشنگری، شفاف‌سازی و پاسخگویی دقیق و بموقع به انتظارات جامعه مخاطب مواجه هست و مبانی فکری عمومی به‌ویژه در میان غالب هموطنان شامل نسل جوان تحول و تغییر نسبتاً قابل ملاحظه‌ای یافته، حضور و مسئولیت جامعه روابط عمومی‌ها از هر مقطع زمانی دیگر فراتر رفته و احساس می‌گردد، بدین سبب اهمیت و مسئولیت خطیر متصدیان روابط عمومی به‌عنوان تنها پل ارتباطی مؤثر و مطمئن با آحاد جامعه را دو چندان می‌نماید به تنها شرط اینکه ایشان در تصمیم‌سازی و تصمیم‌گیری‌های خُرد و کلان امور سازمانی و اجتماعی مشارکت رسمی و بی قید و شرط داشته باشند.
– دکتر سید شهاب سید محسنی، مدرس روابط عمومی و عضو هیئت مدیره خانه روابط عمومی ایران:
امروزه واحدهای روابط عمومی جدای از مسائل ومشکلات ساختاری نظیر عدم بهره مندی از جایگاه مناسب سازمانی،کمبود نیروی انسانی متخصص و نداشتن ردیف اعتباری مستقل از ظرفیت‌های خوبی برای اطلاع‌رسانی و اطلاع‌یابی از مخاطبان‌شان برخوردار شده‌اند، هم اکنون روابط عمومی‌ها بیش از هر دوره‌ای به مدد توسعه تکنولوژی‌های نوین ارتباطی از ابزارهای مختلف و قدرتمند اطلاع‌رسانی و اطلاع‌یابی بهره‌مند شده‌اند که در حداقل زمان ممکن و برخط پیام‌های‌شان را به انبوه بی‌شماری از مخاطب انتقال می‌دهند و از سویی دیگر مخاطبان نیز در لحظه قادر به دریافت پیام‌ها می‌باشند و می‌توانند به صورت تعاملی بازخورد و خواسته و نظرات‌شان را ارائه دهند. این ظرفیت بوجود آمده یک فرصت بی‌بدیل برای روابط عمومی‌هاست که بتوانند مهمترین وظایف و ماموریت‌های خود را در راستای توسعه ارتباطی و تعاملی با مخاطبان درون و برون سازمان‌شان محقق سازنند و رضایتمندی از سازمان را ارتقا دهند. در این رهگذر آنچه از اهمیت دوچندانی برخوردار شده است، موضوع تولید محتوای پیام‌ها و میزان جذابیت، غنا و اثربخشی آن می‌باشد. موضوع تولید محتوا، بویژه در فعالیت‌های ارتباطات الکترونیکی و انتشاراتی از اهمیت بالایی برخودار است. یعنی به هر میزان فعالیت‌های پایگاههای اطلاع‌رسانی و انتشاراتی در قالب خبر، گزارش، مصاحبه، فیلم، صوت، اینفوگرافیک، موشن‌گرافی، عکس، کتاب، بروشور و… بیشتر باشد، ابزارها و امکان بیشتری برای ارتباط و تعامل با مخاطبان در اختیار خواهیم داشت. البته تاثیرگذاری موثر همه اینها در گرو محتوای مناسب و مفید است. در واقع یکی از غفلت‌های بسیاری از روابط عمومی‌ها در این زمینه آن است که در حوزه تولید محتوای با کیفیت، وقت و انرژی زیادی گذاشته نمی‌شود و حاصل تولید شده در قالب یک محتوای مناسب عرضه نمی‌شود. به نظرم مشکل عمده در زمینه تولید محتوا، عدم بهره‌گیری از نیروهای انسانی متخصص و صاحب اندیشه در این حوزه و از سویی نداشتن بانک اطلاعات رسانه‌ای در بسیاری از روابط عمومی‌هاست. منظور از بانک اطلاعات رسانه‌ای هم این است که ما باید اطلاعات پایه‌ای مربوط به فعالیت‌ها وبرنامه‌های سازمانی خود را در قالب فایل
های اطلاعاتی در بانک اطلاعاتی جامعی داشته باشیم و مرتب آنها را به روز کنیم .
اساسا روابط عمومی ها باید از روش ها وفنون مختلفی برای تهیه وتولید محتوای سازمانی خود استفاده کنند، یکی از این ظرفیت ها قابلیت بسیار بالای هوش مصنوعی برای تولید محتوا است وهمچنین ایجاد شبکه ارتباطی الکترونیکی که واحدهای سازمانی مربوطه ، اطلاعات روزانه خود را بدون بورکراسی اداری در اختیار آنان قرار دهند و مطمئن باشند که این اطلاعات با ویرایش علمی ودر جای مناسب خود به کار گرفته خواهد شد و کارهای آنان نیز نمود اطلاع رسانی ورسانه ای مناسب را پیدا خواهد کرد.
این بانک، منبع اطلاعاتی ارزشمندی برای تهیه خبر،گزارش،مصاحبه،فیلم کوتاه،موشن گرافیک،اینفوگرافیک و … محسوب شده ومی تواند فعالیت های ،رسانه ای، انتشاراتی، وتبلیغی وترویجی روابط عمومی‌ها را پشتیبانی کند. با وجود چنین بانک‌های اطلاعاتی الکترونیکی و مکتوب دست روابط عمومی‌ها هیچگاه از اطلاعات لازم برای تدوین، تولید، پردازش و بازنشر محتوا خالی نخواهد بود و قطعا زمینه مناسبی را هم برای تغذیه رسانه‌های درون و برون سازمانی بویژه شبکه‌های اجتماعی فراهم خواهد آورد. به عبارتی دیگر در این رهگذر، امروزه یکی از اولویت‌های اساسی کار روابط عمومی‌ها تجهیز و به‌کارگیری نیروهای توانمند و آشنا به استفاده و کار با تکنولوژی‌های نوین ارتباطی نظیر هوش مصنوعی و پشتوانه‌سازی اطلاعاتی است تا بتوانند ضمن تولید محتواهای غنی، اثربخش و انگیزشی و جذاب و مورد نیاز مخاطبان از طریق فعالیت‌های پژوهشی و پرسشنامه‌های الکترونیکی نیز بازخوردها و نظرهای مخاطبان را شناسایی و در راستای همترازی سازمان و رسیدن به منافع مشترک با مخاطبان گام بردارند، چراکه یکی از معیارهای اصلی موفقیت یک سازمان میزان رضایتمندی و همراهی مخاطبان برای برنامه‌های توسعه‌ای سازمان است.
