همایش «آراء و اندیشههای علمای قرن پنجم هجری»

با مشارکت وابستگی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در استانبول، همایش بینالمللی «آراء و اندیشههای علمای قرن پنجم هجری» در دانشکده الهیات استانبول برگزار شد.
به گزارش ثباتنیوز، در آیین افتتاحیه این همایش، یاشار دوزنلی رئیس دانشکده الهیات دانشگاه استانبول در سخنانی، تأکید کرد که قرن پنجم هجری قمری یکی از دورههای مهم و تأثیرگذار در تاریخ تفکر اسلامی بودهاست.
وی اظهار داشت که در این دوره، اندیشمندان بزرگی همچون فارابی و دیگر علما با دیدگاههای فلسفی، فقهی و کلامی خود نقش بسزایی در پیشبرد علوم اسلامی و توسعه تمدن اسلامی ایفا کردهاند.
دوزنلی با اشاره به اهمیت همگرایی و تعامل میان دانشگاهها و مراکز علمی از کشورهای مختلف اسلامی، این همایش را گامی مثبت در راستای توسعه علم و فرهنگ اسلامی دانست.
حجتالاسلام محمدصادق یوسفیمقدم رئیس پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن کریم، مقالهای با عنوان «روششناسی التبیان فی تفسیر القرآن» ارائه کرد. وی در این مقاله به بررسی شیوهها و رویکردهای مختلف تفسیر قرآن در آثار مفسران و فقیهان قرن پنجم هجری پرداخت و تأکید کرد که شیخ طوسی، معروف به شیخ الطائفه در تفسیر جامع خود با عنوان «التبیان فی تفسیر القرآن» روششناسی جدید و منحصربهفردی را ارائه کردهاست.
وی ادامه داد: این اثر بهعنوان نخستین تفسیر جامع شیعه، تأثیر عمیقی بر مفسران پس از خود داشتهاست. شیخ طوسی با رعایت وحدت اسلامی در تفسیر، از منابع اهل سنت نیز بهره برده و به پرسشها و شبهات موجود پاسخ دادهاست. او عقل را بهعنوان یکی از منابع اصلی فهم قرآن بهکار گرفته و از تفاسیر صرفاً مبتنی بر نقل اجتناب کردهاست. شیخ طوسی همچنین قرآن را به دو دسته آیات تقسیم کردهاست: آیات قابلفهم برای عموم و آیات خاص که دانش آنها تنها نزد خداوند است.
یوسفیمقدم افزود: او در حوزههای فقه، کلام و علوم قرآنی نیز رویکردی علمی و دقیق داشته و دیدگاههای مختلف را نقد و تحلیل کردهاست. تفسیر «التبیان» با پذیرش و بررسی دقیق قرائات مشهور، الگویی برای بسیاری از مفسران در طول تاریخ شدهاست.
در ادامه، حجتالاسلام سید حامد علیزاده موسوی مدیر گروه مطالعات تطبیقی پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن، مقالهای با عنوان «رویکرد فلسفی ابنسینا در تفسیر قرآن: همگامسازی قرآن و فلسفه» ارائه داد. او در این مقاله به بررسی تأثیر فلسفه ابنسینا بر تفسیر قرآن پرداخت و بیان کرد: ابنسینا، فیلسوف برجسته قرن پنجم با بهرهگیری از روش فلسفی و مبانی حکمت نوافلاطونی، تفسیری نوآورانه از قرآن ارائه کردهاست.
وی افزود: ابنسینا از دو رویکرد اصلی در تفسیر آیات قرآن استفاده کردهاست: نخست، رویکرد باطنی و رمزگرایانه که آیات را حاوی اسرار و رموز میداند و هدف آن کشف این معانی پنهان است؛ و دوم، رویکرد فلسفی که با تکیه بر مبانی متافیزیکی به موضوعاتی همچون وجود، مبدأ و معاد، جهان و انسان و ارتباط روح و بدن میپردازد. او مفاهیم دینی را از معنای رایج فراتر برده و به قلمروی متافیزیکی وارد کردهاست.
علیزاده موسوی تأکید کرد که هدف اصلی ابنسینا از این شیوه، اثبات هماهنگی میان عقل و دین یا قرآن و حکمت بودهاست. این رویکرد، علاوه بر ارائه تفسیری متفاوت از قرآن، پیوندی عمیق میان فلسفه و مفاهیم قرآنی ایجاد کردهاست.
در بخش دیگری از نشست، حجتالاسلام مرتضی غرسبان مقالهای با عنوان «مقایسه تطبیقی دیدگاه علمای قرن پنجم درباره شروط حاکم در حکومت اسلامی» ارائه کرد. وی در سخنان خود با تمرکز بر آرای علمای اهل سنت، شیعه و فلاسفه مسلمان، اصول و مبانی مشروعیت حاکم را مورد بررسی قرار داد.
غرسبان مفاهیمی مانند ایمان، عدالت، دانش اجتهادی، تدبیر، شجاعت و توانایی مدیریت را بهعنوان شروط اساسی برای تصدی منصب حاکمیت معرفی کرد. همچنین، وی به تفاوتها و شباهتهای موجود در دیدگاههای این گروهها اشاره کرده و این موارد را در چارچوب شرایط تاریخی و اجتماعی آن زمان تحلیل نمود.
در بخش پایانی این همایش، حسن عبدیپور، نویسنده و معاون بینالملل مؤسسة البیان للتواصل و التأصیل، مقالهای با عنوان «نقش شیخ طوسی در پیشرفت و توسعه تمدن اسلامی در قرن پنجم» ارائه کرد. وی در این مقاله به تحلیل آثار علمی و فرهنگی شیخ طوسی پرداخته و به مقام برجسته علمی او بهویژه در توسعه علوم اسلامی از جمله اصول فقه، اشاره کرد.
عبدیپور تأکید کرد که تلاشهای شیخ طوسی باعث شد دیگر علما به علم اصول توجه بیشتری نشان دهند و از عنصر ذهنی بهطور گستردهتری در استنباطها استفاده شود.
وی همچنین، خاطرنشان کرد که شیخ طوسی بهطور آشکار بر عقل در استنباط احکام تکیه داشت و معرفی رویکرد عقلی و قیاسی در این زمینه را یکی از برجستهترین دستاوردهای او دانست.






