مروری اجمالی بر فصول کتاب شفا

«مروری اجمالی بر فصول کتاب شفا» اثر ابن سینا نوشته گول هان یاشار با ترجمه محمدرضا توکلی صابری در ٣٢ صفحه به همت انتشارات میرماه منتشر شد.
به گزارش ثباتنیوز، حسینبنعبداللهبنسینا معروف به ابنسینا، ابوعلی سینا، پورسینا و ملقب به شیخالرئیس (٣۵٩–۴١۶ خورشیدی) علامه، پزشک، ریاضیدان، اخترشناس، شاعر، فیلسوف، و دولتمرد ایرانی است که به دلیل آثار زیادی که در زمینه علوم مختلف به ویژه در زمینه فلسفه و پزشکی نوشتهاست از مشهورترین و تأثیرگذارترین فیلسوفان و پزشکان ایران و جهان است. دو اثر مشهور ابن سینا در فلسفه و پزشکی، یعنی کتاب شفا و قانون به زبانهای مختلفی ترجمه شدهاند. ابنسینا بهعمد عنوان هر کتاب را بر کتاب دیگری گذاشتهاست که نشاندهنده محتوای آنها نیست.
هوش سرشار، حافظه بسیار قوی، و قدرت جسمانی عالی باعث شده بود که ابنسینا مسایل علمی را به آسانی فرا گیرد و به خاطر بسپرد و ساعات کمی را بخوابد. این سه خصلت را ناتلی آموزگارش در کودکی ابنسینا مشاهده کرده بود و به پدرش سفارش کرده بود که او را جز به کسب علم و دانش به کار دیگری نگمارد و به خود ابنسینا هم تاکید کرده بود که به شغل دیگر جز آموختن دانش نپردازد. پدرش هم که مرد علمدوستی بود به این سفارش عمل کرد. ابنسینا بیستودو سال داشت که پدرش درگذشت و این آغاز آوارگی او و سفرهای متعدد و اقامت در شهرهای مختلف و حضور در دربار امیران مختلف بود.
کتاب شفاء را میتوان مهمترین جامع ترین اثر ابن سینا در علوم عقلی دانست که همچون دائرةالمعارفی چکیده آرای فلاسفه را تا زمان خودش در بردارد. کتاب شفا از چهار قسمت منطق، طبیعیات، ریاضیات، و الهیات تشکیل یافته که هر قسمت به چند فن و هر فن شامل چندین مقاله و هر مقاله حاوی چندین فصل است.
تألیف کتاب شفاء به هنگامی که وزارت شمسالدوله را در همدان داشت به درخواست شاگردش ابوعبید جوزجانی در سال ۴٠۵ هجری قمری آغاز شد. به گفته جوزجانی او از ابنسینا درخواست میکند که کتابهای ارسطو را شرح و تفسیر کند. اما ابنسینا که گرفتار کاریهای حکومتی بود به او میگوید که فرصت این کار را ندارد اما اگر او بخواهد میتواند کتابی در مورد همه این موضوعاتی که در این زمینه میداند بدون نقد آراء مخالف آنها بنویسد. جوزجانی با این پیشنهاد راضی میشود و ابنسینا شروع به کار میکند.
بخش زیادی از کتاب شفاء بدون دسترسی به منابع و تنها با تکیه بر حافظه در مدت کوتاهی و فقط در ساعاتی که از کارهای حکومتی آزاد بودهاست به تناوب و در طی چندین سال نوشته شده است. ترتیب فصلها در کتاب به ترتیب نوشتن آنها نیست. بخش الهیات، در همدان و در سال ۴١٢ هجری قمری زمانی که از ترس خشم سماءالدوله که درخواست او را برای قبول وزارت رد کرده و پنهان شده بود، نوشته شدهاست. آخرین بخشهای کتاب شفاء، یعنی بحث حیوان و نبات، در قسمت طبیعیات احتمالاً در سال ۴١٧ هجری قمری در سفر به شاپورخواست که شیخالرئیس همراه علاءالدوله بود، تألیف شدهاست. به این ترتیب نوشتن این کتاب از زمان آغاز آن تا پایان آن در حدود ١٢ سال طول کشیدهاست.
در تالیف این کتاب همان طور که خودش در مقدمه کتاب اشاره کرده است به مقدار زیادی از روش ارسطو پیروی کردهاست. اما این پیروی ابنسینا از ارسطو تقلیدی نبوده و فقط به شرح و تفسیر کلام او اکتفا نکردهاست بلکه با نوآوریهایش فلسفه را گامهایی به جلو بردهاست. او منطق سینوی را در جهان اسلامی ایجاد کرد که پس از او خواجه نصیرالدین طوسی آن را تکمیل کرد.
ابنسینا در مورد کتاب شفا میگوید هیچ مطلب قابل توجهی در آثار فلاسفه پیش از او نبوده که آن را در این کتاب گرد نیاورده باشد، و اگر در فلسفه آنها نقایص و ایراداتی دیدهاست آنها را رفع و تکمیل کرده و بسیاری از مطالب را در فصلها و عنوانهای مربوط به خودش گردآوری کردهاست. به این ترتیب، ابنسینا در تنظیم، شرح، تفسیر، و تکمیل منطق و فلسفه ارسطویی نقش مهمی را در جهان اسلام داشتهاست.
کتاب شفا مجموعهای کامل در فلسفه و منطق به زبان عربی است که ترجمه یا خلاصه مطالب آن در کتابهای دیگر ابنسینا هم مانند نجات و دانشنامه ی علایی آمدهاست. این کتاب در تمام کتابهای فلسفی و کلامی پس از خود تاثیر گذاشته و مطالب آن مورد بحث و گفتگو قرار گرفتهاست به طوری میتوان گفت که که تقریباً کتاب معتبری در فلسفه و کلام پیدا نمیشود که در آن از کتاب شفاء چیزی نقل نشده، به آن اشاره نشده، یا مورد بحث قرار نگرفته باشد.
این کتاب در هزار سال گذشته در مدارس دینی و دانشگاهها تدریس شده و شرح و تفسیرهای متعددی بر آن نوشته شدهاست. فلاسفه، متکلمان، و فقیهان صاحبنامی همچون مانند علامه حلی، میرداماد، ملاصدرا، و ملا مهدی نراقی بر این کتاب شرح و حاشیه و امام ابوحامد محمد غزالی و فخر رازی، ابن رشد اندلسی در مخالفت با آن نقدهایی نوشتهاند. حتا ابوحامد محمد غزالی در تألیف کتاب مقاصد الفلاسفه خود از فلسفه ابنسینا بسیار اثر پذیرفتهاست و بخشهایی از فلسفه او را در این کتاب ترجمه کردهاست.
گول هان یاشار زیستشناس اهل ترکیه که در زمینه تاریخ علم کار میکند در این کتاب مروری اجمالی بر این کتاب کرده و سرفصلهای کتاب شفا را فراهم آوردهاست که برای علاقهمندان به منطق و فلسفه و برای آنهایی که میخواهند با این اثر آشنایی پیدا کنند مفید است.
کتاب از زبان انگلیسی ترجمه شده و مترجم متن ترجمه شده را با متن کتاب شفا مطابقت داده تا دقیقاً همان اصطلاحات فلسفی ابنسینا را به کار ببرد.
«مروری اجمالی بر فصول کتاب شفا» اثر ابنسینا نوشته گول هان یاشار با ترجمه محمدرضا توکلی صابری در ٣٢ صفحه به همت انتشارات میرماه منتشر شد.






