جشن مهرگان از کهن‌ترین آیین‌های ایرانی، فرصتی برای سپاسگزاری از نعمت‌های الهی و پاسداشت مهر و دوستی میان انسان‌هاست؛ جشنی با آداب و آیینی خاص، همچون نوروز است.
به گزارش ثبات‌نیوز، مهرگان یا جشن مهر یکی از جشنهای ایران باستان است که در روزهای آغازین فصل پاییز برگزار میشد. مهرگان پس از نوروز، بزرگ‌ترین جشن ایرانیان باستان بوده است.
فلسفه جشن مهرگان سپاسگزاری از خداوند به خاطر نعمت‌‌هایی که به انسان ارزانی داشته و استوار کردن دوستی‌‌ها و مهرورزی میان انسان‌هاست. جشن مهرگان نیز همانند نوروز با آیین یگانه و آداب و رسوم ویژه برگزار می‌شود.
تاریخچه جشن مهرگان
قدمت جشن مهرگان به هزاره دوم پیش از میلاد بر‌می‌گردد و این مراسم بیش از ۴ هزار سال قدمت دارد. دیرینگی جشن مهرگان دست کم تا دوران شاهان باستانی و بزرگ ایران باز می‌‌گردد. فردوسی در شاهنامه به روشنی به این جشن کهن اشاره کرده است.
پیش از هخامنشیان، جشن مهرگان «بغ یادی – بگ یادی» (bāgayādi) نام داشت که به معنای «یاد خدا – سپاسگزاری از خدا» بود. براساس متون اوستا،کتاب مقدس زرتشتیان، تقویم ایرانیان پیش از هخامنشیان دارای دو فصل تابستان و زمستان بود که نوروز جشن آغاز سال جدید و فصل تابستان، و مهرگان جشن آغاز نیمه دوم سال و فصل زمستان بوده.
زمان برگزاری جشن مهرگان
این جشن امروزه در روز دهم مهر‌ماه برگزار می‌شود. با این حال برخی ایران‌‌شناسان آن را نادرست می‌دانند. البته بر اساس آنچه در شاهنامه ی فردوسی آمده، زمان برگزاری جشن مهرگان در آغاز ماه مهر و فصل پاییز بوده‌است و دست کم تا پایان دوره هخامنشی و احتمالاً تا اواخر دوره اشکانی نیز به همینگونه بوده. اما از این زمان و شاید در دوره ساسانی، جشن مهرگان به «مهر روز» یا شانزدهم ماه مهر منتقل شد. این جشن در «مهر روز» آغاز میشد، شش روز به درازا می‌انجامید و در روز «رام روز» به پایان می‌رسید.
دلیل برگزاری جشن مهرگان چیست؟
دلیل برگزاری جشن مهرگان در آغاز ماه مهر و اصولاً نامگذاری نخستین ماه فصل پاییز به نام مهر آن است که در مقاطعی از دوران باستان و همینطور در عصر هخامنشی، شروع پاییز، آغاز سال نو بوده و از همین روی نخستین ماه سال را به نام مهر منسوب کرده‌اند.
تثبیتِ آغاز سال نو در هنگام اعتدال پاییزی با نظام زندگیِ مبتنی بر کشاورزیِ ایرانیان بستگیِ کامل دارد. می‌دانیم که سال زراعی از ابتدای پاییز آغاز می‌شود و در پایان تابستان خاتمه می‌یابد، قاعده‌ای که هنوز هم در میان کشاورزان متداول است و در بسیاری از نواحی ایران جشنهای فراوان و گوناگونی به مناسبت فرارسیدن مهرگان و همینطور پایان فصل زراعی برگزار می‌شود.
آیین‌های جشن مهرگان
آنگونه که از منابع موجود، همچون نگاره‌ها و متون باستانی و نوشته‌های مورخان و دانشمندان قدیم ایرانی و غیر ایرانی و نیز آثار شاعران و ادیبان دریافت می‌شود، ایرانیان در جشن مهرگان تا حد امکان با جامه‌های ارغوانی (یا دستکم با آرایه‌های ارغوانی) گرد هم جمع می‌شدند در حالی که هر یک چند «نبشته شادباش» یا به قول امروزی، کارت تبریک برای هدیه به همراه داشتند. این شادباش‌ها را معمولاً با بویی خوش همراه می‌ساختند و در لفافه‌ای زیبا می‌پیچیدند.
در میان، خوان یا سفره مهرگانی که از پارچه‌ای ارغوانی‌رنگ بود، «گل همیشه شکفته» می‌گذاشتند و پیرامون آن را با گل‌های دیگر تزئین می‌کردند. امروزه نمی‌دانیم که آیا «گل همیشه‌شکفته» نام گلی خاص بوده یا نام عمومی گل‌هایی که برای مدتی طولانی و گاه چندین ماه شکوفا می‌مانند. در پیرامون این گل‌ها، چند شاخه درخت گز، هوم یا مورد نیز قرار می‌دادند و انواعی از میوه‌های پاییزی ترجیحاً به رنگ سرخ، به این سفره اضافه می‌کردند؛ میوه‌هایی مانند: سنجد، انگور، انار، سیب، به، ترنج (بالنگ)، انجیر، بادام، پسته و فندق.
ایرانیان پس از خوردن نان و نوشیدنی، به اجرای موسیقی و پایکوبی گروهی می‌پرداختند. در پایان مراسم، شعله‌های فروزان آتش، نظاره‌گر دستانی بود که به‌طور دسته‌جمعی و برای تجدید پایبندی خود بر پیمان‌های گذشته، در هم فشرده می‌شدند.
